Ton Lammers (bestuurslid Hellevoetsluis) over zijn periode als scheidsrechter in het betaald voetbal

Danny Blind zei dat ik blind en doof was.

Hij zit al 25 jaar in het bestuur van voetbalvereniging Hellevoetsluis, 8 jaar daarvan was hij voorzitter. Dat was in de tijd dat de club de zondagtak ophief en alleen op zaterdag verder ging. Hij is 10 jaar elftalleider geweest, is nog altijd algemeen secretaris, doet heel veel administratief werk ter ondersteuning van penningmeester Michel Verplanke. Ton Lammers is een bezige bij. Maar het is niet daarom dat we een verhaal met hem willen maken. Hij is namelijk ook scheidsrechter in het betaald voetbal geweest, van 1984 tot 1995 en uit die tijd is ons ooit een leuke anekdote ter ore gekomen over broekjes en Leo van der Kroft, de toenmalige scheidsrechtersbaas. Anekdotes, die heeft Ton vast meer en daarom zijn we een gesprek met hem aangegaan bij hem thuis. Ton was een prima gastheer en belangrijker nog: hij heeft bijna twee uur achter elkaar het ene na het andere verhaal verteld. Een prima tijdverdrijf om dat in deze voetballoze periode te lezen, toch?

Vertel dat verhaal van die broekjes en Leo van der Kroft nog eens.

Ton: ‘Leo van der Kroft loopt als een rode draad door mijn carrière als scheidsrechter. Mijn allereerste wedstrijd in het betaald voetbal was NEC 2 tegen VVV 2 en Leo van der Kroft was waarnemer bij die wedstrijd. Leo was zelf een hele goede arbiter geweest en was later baas van de scheidsrechters geworden. Een heel belangrijke man dus. Ik stuurde in die wedstrijd drie spelers van NEC 2 met een rode kaart van het veld en ook trainer Leen Looijen stuurde ik weg. Na de wedstrijd werd er op de deur van mijn kleedkamer geklopt. Leo van der Kroft. ‘Nou zul je het hebben; dit is mijn eerste wedstrijd in het betaald voetbal en het zal meteen de laatste zijn’, zo dacht ik. Maar Leo vertelde toen hij binnenkwam iets anders. ‘Geweldig gefloten’, zei hij. ‘Je hebt alleen maar goede beslissingen genomen. Op elke andere manier was de wedstrijd helemaal ontspoord en vast gestaakt. Mijn complimenten.’ Zijn commentaar was heel belangrijk voor mij. Als zo’n man dat zegt, geeft je dat veel vertrouwen. Leo was scheidsrechtersbaas en die mannen praten allemaal onder elkaar. Zo van: ‘Ik heb Ton Lammers aan het werk gezien en dat is een goeie hoor’. Je kan wel stellen dat ik bij hem mijn visitekaartje had afgeven. Later was hij nog eens rapporteur bij me. Dat was bij de bekerwedstrijd Quick Boys-NAC, een wedstrijd met heel, heel veel publiek langs de kant. Er waren 6 misschien wel 7 duizend mensen. Na afloop kwam hij weer bij mij in de kleedkamer. ‘Drie dingen’, zei hij. ‘Eén: je hebt prima gefloten. Twee: nooit meer toestaan dat er aan de zijkanten van het veld jeugd tegen de binnenkant van de reclameborden zit. Want als er eentje een bal tegen zijn hoofd krijgt en het komt op tv, dan is er een groot probleem.’ Daar had Leo groot gelijk in en ik heb het daarna nooit meer toegestaan. Het derde punt van hem ging over de korte broek die ik aan had. Wij scheidsrechters droegen destijds broekjes en shirts van Cruyff Sports en daarvan had ik twee setjes tot mijn beschikking. ‘Die broek van jou is veel te kort’, zei Leo. ‘Als jij zo’n broekje nog een keer draagt, stuur ik je nooit meer naar het buitenland.’ Maar ik had geen andere broeken. Ik zei maar niks. Zes weken later was hij weer rapporteur bij me. Dat was bij een thuiswedstrijd van Feyenoord. Ik droeg hetzelfde shirt, hetzelfde broekje. Ik had immers niets anders. Na afloop kwam Leo weer langs en ik zag de bui al hangen. ‘O jee, dat gaat natuurlijk over mijn broek. Nu kan ik Europese wedstrijden wel vergeten’, dacht ik.  Leo stak meteen van wal. ‘Je hebt fantastisch gefloten en die broek die je nu aan had is prima. Ik stuur je volgende week naar Real Madrid.’ Ik had exact hetzelfde broekje aan als de vorige keer, maar dat heb ik toen maar niet tegen hem gezegd. Een paar dagen later was ik vierde man bij Real Madrid-Lugano.’

Heb je dat van die broekjes hem later wel eens verteld?

Ton: ‘Ja, vele, vele jaren later. Maar toen herinnerde hij zich er niets meer van, haha.’

Vertel eens iets over het begin van je scheidsrechterscarrière. Hoe ben je in het betaald voetbal verzeild geraakt?

Ton: ‘Zoals elke scheidsrechter in die tijd begon ik op het allerlaagste niveau. Destijds waren dat ploegen uit de reserve vierde klasse RVB.  Ik was nog niet zo lang scheidsrechter en had zojuist een wedstrijd van Rockanje 6 gefloten. Ik zat uit te puffen in de kleedkamer, want het was bloedheet die dag. Wordt er op mijn deur geklopt. Ik weet niet meer hoe de man heette, maar het was een rapporteur van de KNVB. ‘We zitten met een probleem’, zei hij. ‘De scheidsrechter die aangesteld is voor de wedstrijd die het eerste elftal van Rockanje straks gaat spelen kan niet komen. Wil jij die wedstrijd fluiten?’ Ik heb dat gedaan, maar vooraf wel een paar afspraken gemaakt met de aanvoerders. Ik vertelde hen dat ik nog nooit een wedstrijd op dat niveau gefloten had en vroeg of ze daar een beetje rekening mee konden houden. Die wedstrijd ging prima en de rapporteur maakte een mooi rapport. Binnen de kortste keren floot ik alleen eerste elftallen. Twee jaar heb ik in de RVB gefloten en toen promoveerde ik naar de KNVB. Dat was best wel snel, maar ik mocht over. Drie jaar heb ik in de KNVB gefloten en na de wedstrijd Neptunus-ADO, waarover ik weer een goede rapportage kreeg, werd ik gebeld. ‘Met meneer de Bruin’, zo zei hij. Cees de Bruin was lid van de scheidsrechterscommissie van de KNVB, wist ik. Die man die belde was van de KNVB, zei hij en hij deelde me mee dat hij me voor ging dragen om wedstrijden in het betaald voetbal te gaan fluiten. Of ik 14 dagen later naar het Novotel in Schiedam wilde komen. Leo van der Kroft en Ben Hoppenbrouwers zouden ook komen. Ik geloofde er niets van. Vast en zeker een geintje die vrienden van me wilden uithalen, dacht ik. Ik ben die dag wel gegaan, maar extra vroeg om vanuit mijn auto een oogje in het zeil te houden. Mijn maten zouden daar vast komen opdagen om me uit te lachen om het geintje dat ze uitgehaald hadden. Maar toen zag ik ineens Cees de Bruin lopen. Toen ben ik maar naar binnen gegaan. Om een lang verhaal kort te maken: vanaf die middag stond ik op de overgangslijst. Tegenwoordig heet dat de masterclass. Ik mocht wedstrijden in het betaald voetbal gaan fluiten. En vlaggen.‘

Je werd dus scheidsrechter in het betaald voetbal. Hoe oud was je toen?

Ton: ‘Ik was toen 34 jaar oud. Dat was toen een normale leeftijd om als scheidsrechter in het betaald voetbal te debuteren. Nu zijn ze veel jonger. Dat komt omdat Nederland een paar keer geen scheidsrechters naar een EK mocht afvaardigen omdat er toen geen scheidsrechters van het vereiste niveau waren. Als je scheidsrechter in het betaald voetbal bent, heb je daarin ook gradaties. Je kunt doorgroeien naar de A-klasse zodat je internationaal kunt gaan fluiten, maar het duurt minimaal 6 jaar eer je dat niveau bereiken kan. Nederland had een periode geen scheidsrechters op dat niveau en vanaf dat moment heeft de KNVB besloten om jongere scheidstrechters in het betaald voetbal toe te laten zodat ze nog altijd jong waren als ze doorgegroeid waren naar die A-klasse. ‘

Hoe ging het met jou in die beginperiode in het betaald voetbal?

Ton: ‘Ik moest eerst nog een psychologische test ondergaan in Haarlem en toen was het rond. Ik mocht gaan fluiten. Je begint met tweede elftallen van BVO’s en bij goed functioneren word je aangesteld bij een wedstrijd van eerste elftallen. Na een half jaar kreeg ik een aanstelling voor SVV-RBC, in de eerste divisie. Bij SVV waren Wim Jansen en Dick Advocaat de trainers. Aan het einde van dat eerste jaar kreeg ik mijn eerste wedstrijd in de eredivisie: Sparta-VVV. Het tweede jaar zat ik nog altijd in de overgangsklasse en floot ik zes wedstrijden in de eredivisie. Na dat tweede jaar ging ik over. Toen was ik helemaal scheidsrechter betaal voetbal. Op zekere dag was ik scheidsrechter bij Ajax-FC Twente in De Meer. Komt Danny Blind tijdens de wedstrijd ineens naar me toe. ‘Hé, blinde. Zie je dat niet?’, riep hij. ‘’Wat zeg je nou’, vroeg ik. ‘Je bent niet alleen blind, je bent ook doof’, mopperde hij. Tja, dan kun je twee dingen doen. Hem een kaart geven, maar daar begrijpt niemand iets van die niet in de buurt stond. Of het negeren. Een paar minuten later gaf hij een slechte pass die over de zijlijn verdween. ‘Ik mag misschien wel blind en doof zijn, maar jij bent mank’, zo voegde ik Danny toe in het voorbijgaan. Komt hij na de wedstrijd naar me toe. ‘Scheids, je hebt geweldig gefloten’, zei hij. ‘Ja, ja, dat zeg je alleen maar omdat je met 4-1 gewonnen hebt’, antwoordde ik. ‘Nee hoor’, ging hij verder.’Ik denk vooral aan dat ene momentje in de wedstrijd. Dat vond ik geweldig’, zei hij en ik wist meteen wat hij bedoelde. In de periode dat ik in het betaald voetbal floot was ik 6 jaar achtereen de scheidsrechter die de minste kaarten had getrokken. Je kunt het vaak ook anders oplossen dan met een kaart, vond ik. Samen met mijn vrouw ben ik een paar keer achter elkaar op vakantie naar Rhodos geweest. Zaten we daar een keer samen met de voetballers Michel Boerebach en André Paus in hetzelfde hotel. We zijn heel de tijd samen opgetrokken. Met elkaar een heel leuke tijd gehad. Michel speelde toen bij Roda JC en André bij FC Twente. Wat wil nou het toeval? De allereerste competitiewedstrijd die ik in het nieuwe seizoen kreeg was FC Twente-Roda JC. André Paus maakte een fikse overtreding en ik gaf hem meteen een gele kaart. ‘Klasse scheids’, zei hij breed lachend. Dat waren leuke dingen.’

Zulke dingen heb je natuurlijk vaker meegemaakt. Waren er ook minder leuke dingen?

Ton: ‘Ik was scheidsrechter bij een wedstrijd waar ook René Eijer van de partij was. Die was toen juist in het nieuws gekomen was omdat hij MS had. Een deel van het publiek riep vlak voor rust de hele tijd dat ze Eijer in een rolstoel wilden zien. Ik heb meteen afgeblazen en ben de kleedkamer ingegaan. Het was een minuut of drie voor rust. Ik heb laten omroepen dat de tribune ontruimd zou worden als ze het na rust weer riepen. Ze hebben het niet meer gedaan, maar het was mensonterend wat ze René toeriepen. Een ander verhaal: ik floot eens een thuiswedstrijd van Cambuur, dat bij winst periodekampioen zou zijn.  Vijf minuten voor tijd floot ik voor een penalty tegen Cambuur. Die werd benut, de wedstrijd eindigde in 1-1 en Cambuur had geen periodetitel. Zit ik na afloop in de bestuurskamer, komt er een politieagente binnen. ‘Meneer, er staat buiten een Ford Sierra uit Zuidland, zo zagen wij op de reclame rond het nummerbord. Is die auto van u?’  Die was van mij, want ik woonde toen in Zuidland. ‘Er is een spiegel afgebroken,’ meldde die agente. Ik zei dat ik later wel even ging kijken. Een kwartiertje later kwam ze terug. ‘U moet nu echt even komen, want de ramen liggen eruit.’ Ik ben meteen gaan kijken. Heel de auto was zwaar beschadigd. Alle ramen er uit, ze waren er over heen gelopen want er zaten overal deuken in. Total loss was hij. Bij Cambuur hadden ze een bestuurslid die een groot autobedrijf had. Riedstra heette die man. Die heeft geregeld dat ik een auto kreeg om terug naar huis te rijden, een Honda. Meneer Riedstra heeft verder alles afgehandeld, ook met de verzekering. Het was groot nieuws toen, stond in alle kranten. Ik had het allemaal netjes bij de KNVB gemeld, die wisten er van. Een paar weken later had ik een nieuwe auto. Had Riedstra geregeld. Een week of zes nadien vroeg de KNVB of ik weer naar Cambuur wilde, want zo hadden ze dat ingepland. Ja, ik wilde dat wel. Toen ik aankwam en me omgekleed had, begon ik aan mijn warming up, vlak voor de tribune waar de harde kern zich bevond. Die gasten beginnen meteen te roepen: ‘Autootje, autootje, autootje.’ Dat was wel komisch, maar het was niet komisch dat mijn auto een paar weken eerder totaal vernield was.’

We draaiden de deur open en daar zaten grieten op het bed op ons te wachten.

En heb je ook anekdotes van je wedstrijden in het buitenland?
Ton: ‘Ja. Bij Real Madrid werd je als scheidsrechter vooraf mee de stad in genomen. We eindigden bij een winkel van een goudsmid. Daar kreeg ik een gouden horloge, een ketting, een gegraveerde cocktailshaker en voor mijn vrouw mocht ik een armband uitzoeken. Terug op de club vroeg de voorzitter aan mij of ik een leuk uitstapje had gehad. ‘Jazeker wel, maar al die dure cadeaus; dat had niet gehoeven hoor. Je brengt ons zo wel in verlegenheid’, antwoordde ik. Hij vertelde dat het voor hem peanuts was. Er zaten 92.000 mensen op de tribune. Dat betekende een enorme recette. De club ontving ook veel televisie-inkomsten van die wedstrijd en trouwens, die winkel was van hem. Die paar duizend gulden kan hij echt wel missen, zei hij. Ach, als scheidsrechter kreeg je overal cadeaus. Bij SVV kreeg je een fles jenever, in Volendam een pondje paling en in Groningen een Grunneger kouke. Dat was een koek. Dat hoorde er allemaal bij. Toen Kees Bakker afscheid nam als scheidsrechter en wij allemaal bij elkaar waren bij de KNVB zei hij in zijn afscheidstoespraak dat hij het fluiten niet zou gaan missen, maar de cadeaus wel. Wij allemaal lachen. Een paar dagen later kregen we allemaal een brief van de KNVB thuis. Dat we geen cadeaus meer mochten aannemen. Ach, het was heel onschuldig allemaal. In het buitenland waren de cadeaus veel groter. Ik heb horloges gekregen, bontjassen, kristallen vazen en nog veel meer. Ik ben nooit omgekocht hoor, maar soms ging het wel ver. Ik was ooit eens samen met Roelof Luinge als grensrechter met scheidsrechter Ignace van Swieten op reis. Naar Bulgarije. Het was alom bekend dat Ignace homoseksueel was, daar was hij altijd heel open over. Komen we bij ons hotel en gaan we gelijk ieder naar onze kamer. We draaiden de deur open en daar zaten grieten op het bed op ons te wachten. We zijn meteen naar Ignace gegaan en dat gemeld. ‘Ga eens vragen of ze soms een leuke broer hebben’, zei hij. De vrouwen werden uit onze kamer gedirigeerd en wij zijn gaan slapen.

Toen we een keer met z’n drieën onderweg waren naar Letland, moesten we na een overstap in Boedapest het laatste gedeelte van de reis in een klein vliegtuigje maken. Er was één andere passagier, een vrouw. Wij landden op het vliegveld van Riga, lopen de trap af en daar staat een groot fanfareorkest. Er stonden heel veel soldaten in het gelid, honderd tanks waren opgesteld en op de grond lagen rode lopers. Dat zal wel voor die vrouw zijn, dachten we. Maar die was onderweg naar haar dochter, zo vertelde ze en was net zo verbaasd als wij. Toen we woensdag de wedstrijd Letland-Oostenrijk geleid hadden en de volgende dag terug naar het vliegveld reden, stonden er langs heel de route duizenden mensen aan de kant van de weg. Allemaal zwaaien en  klappen. Op het vliegveld dezelfde toestanden als toen we aankwamen. Fanfare, soldaten, tanks, alles precies hetzelfde. Wat bleek? De paus zou die dag landen. Daarvoor werd dus geoefend toen wij aankwamen. Voordat wij konden vertrekken, moesten we in een hoekje van de hal gaan staan. De paus landde, hij kwam langs en gaf iedereen een hand. Ons ook. Roelof Luinge bukte zich om een camera uit zijn bagage te pakken om daar foto’s van te nemen. Hij kreeg van de omringende soldaten meteen een paar karabijnen in zijn rug geprikt. Daar hebben we later nog vaak om gelachen.’

Je hebt tot je 46^e wedstrijden gefloten in het betaald voetbal terwijl je toen tot je 47^e mocht doorgaan. Waarom was dat?

Ton: ‘Aan mijn loopbaan kwam een niet zo’n fraai einde. Tijdens het fluiten van Volendam-PSV scheurde ik mijn achillespees af. Met de brancard het veld af en meteen naar Rotterdam gebracht. Dezelfde avond ben ik daar geopereerd door Ben van den Bosch, destijds een heel bekende orthopedisch chirurg. ‘Met jou is het over en sluiten. Jij fluit nooit meer’, zei hij meteen. Dat hakte er wel in, want scheidsrechter was ik altijd met liefde en plezier geweest. Wat nu, zo vroeg ik me af. De bond vroeg of ik rapporteur wilde worden, maar dat wilde ik niet. Roelof Luinge was mijn vriend, met heel veel andere collega’s stond ik ook op goede voet en dan zou ik hun wedstrijden moeten gaan beoordelen. Dat zou ik nooit neutraal kunnen doen, vond ik.’

En toen?

Ton:  ‘Toen kwam de KNVB met een ander voorstel. Of ik jonge scheidsrechters onder mijn hoede wilde nemen. Dat heb ik gedaan. Ik heb jarenlang jonge scheidsrechtertalenten begeleid, onder meer Jochem Kamphuis en Joey Kooij. Jongens die op de C-lijst stonden. Later ben ik coach geweest van betaaldvoetbalscheidsrechters als Jan Wegereef, Pol van Boekel en Reinold Wiedemeijer. Omdat ik onlangs 70 jaar ben geworden, mag ik dat niet meer doen. Als afscheid heb ik tijdens een bijeenkomst in Zeist van bondsvoorzitter Michael van Praag de gouden speld gekregen en werd ik benoemd tot bondsridder. Dat was wel mooi.’

Tot slot: wat vind je van de VAR?

Ton: ‘Ik ben geen voorstander van de manier waarop het nu gebeurt. Ze moeten het veel meer aan de scheidsrechter op het veld overlaten, vind ik. Nu lijkt het alsof ze de scheidsrechters op het veld willen overrulen en daar wordt niemand beter van.  In mijn tijd had je bij PSV Romario. Dat was een enorme duikelaar. Wat er gebeurde, of er iets aan de hand was, dat kon je op het veld prima zien. Daar had je geen VAR bij nodig. Bovendien stond er toen maar één camera langs het veld, dus zoveel mogelijkheden om aan de beslissing van de scheidsrechter te tornen waren er niet. Nu staan er meer dan 10 camera’s en bemoeit iedereen zich ermee. Wat dat betreft is het er voor de scheidsrechter niet makkelijker op geworden, terwijl de VAR ondersteunend zou moeten zijn, een hulpmiddel om het hem makkelijker te maken. Maar dat gebeurt dus niet en dat vind ik jammer.’

En helemaal als afsluiting: heb je nog een goede tip voor beginnende scheidsrechters?

Ton: ‘Fluiten leer je bij wedstrijden van de veteranen en van de A-jeugd. Daar moet je beginnen. Die gasten weten het altijd beter en als je je in zulke wedstrijden als scheidsrechter staande weet te houden, dan leer je daar heel veel van.’